NEW AGE ZIRVALIKLARA KARŞI BAŞKALDIRI REHBERİ

“Yaparsın, yeterince istemiyorsun” diyenlere Camus’cu cevaplar

1. “Yaparsın, yeterince istemiyorsun”

Bu cümlenin alt metni:

·       “Sistem kusursuz, suç sende.”

Kurumsal sömürüyü de, patriyarkayı da, sınıfsal eşitsizliği de, göçmenliğin bürokrasisini de bir kalemde siliyor; geriye sadece senin “yetersiz niyetin” kalıyor.

Camus’cu çevirisi:

·       Absürdü (dünyanın saçma, adaletsiz oluşunu) sistematik olarak inkâr eden bir metafizik teselli.

·       “Dünya böyle ama sen yeterince pozitif olursan, evren sana prim verir” versiyonu.

Gerçek:

·       Çok istemek, yabancılar dairesinin önündeki sırayı kısaltmıyor.

·       Çok istemek, ırkçılığı, patriyarkayı, güvencesizliği sihirli şekilde yok etmiyor.

·       Çok istemek, sadece sana “olmayınca” ekstra suçluluk yüklüyor.

Karşı cümle:

“Her şeyi isteyebilirim, her şeyi yapamam. Bu ikisi aynı şey değil; sorun iradem değil, koşullar.”

2. “İstersen yaparsın”ın sınıfsal ve politik körlüğü

Bu söylem:

·       Sınıfsal farkları yok sayıyor.

·       Hukuki statüleri, sağlık, bakım yükü, göçmenlik, şiddet riskini görmezden geliyor.

·       Sanki hepimiz sıfırdan aynı çizgide start almışız gibi davranıyor.

Camus’nün “gelecek adına bugünkü insanı feda eden ideolojilere” eleştirisinin new age versiyonu bu:

·       “Şu an acı çek ama ileride çok zengin/aydınlanmış/başarılı olacaksın.”

Karşı cümle:

“Evet, bireysel iradem var; ama uzay boşluğunda yaşamıyorum. Yapabileceklerim ile bana anlatılan ‘her şey mümkün’ masalı arasında fark var ve ben bu farkı görmeyi seçiyorum.”

3. “Önce kendini sev” – Evet de, nasıl?

Bu söz tek başına kötü değil; problem şu:

·       Kendini sevmenin, yapısal baskıları yok sayan, “ayna karşısında mantralar” düzeyine indirgenmesi.

·       Terapinin, dayanışmanın, politikanın, hakkını aramanın yerini “aynaya gülümse, yeter” alması.

Camus için kendini sevmek değil, kendini bilmek ve bilmesine rağmen “devam etmeyi seçmek” esastır:

·       Yetersizliklerini, korkularını, koşullarını inkâr etmeden.

Karşı cümle:

“Önce kendimi seveceğim ama bu, kendime yalan söylemek anlamına gelmeyecek. Bazen mutsuzum, bazen yorgunum, bazen de sisteme sinirliyim; bunları inkâr ederek değil, görerek kendimi seveceğim.”

4. “Her şey toksik, herkesten uzaklaş”

New age paketinin bir diğer modu:

·       Her ilişkide, her arkadaşlıkta, her aile bağında tek değişken “toxic insanlar”; sistem, güç ilişkileri, tarih, ekonomi yok.

·       Çözüm: herkesten uzaklaş, “enerjini koru”, tek başına takıl.

Evet, bazı ilişkilerden uzaklaşmak sağlıklı. Ama herkesi “toksik” deyip tek başına bir moral olimpiyatına çekilmek:

·       Seni güçsüz bırakıyor.

·       Kollektif başkaldırı ve dayanışma ihtimalini kesiyor.

Camus için isyan, her şeyi yakıp yalnız kalmak değil; “biz” diyebildiğin, sınırları olan ama bağları kopmayan bir alan açmak.

Karşı cümle:

“Herkes toksik değil; sistemin kendisi toksik. Ben insanlardan değil, bana zarar veren ilişkilerden uzaklaşacağım; ama dayanışma ihtimalini kaybetmeyeceğim.”

5. “Hep mutlu ol” – Mutluluğu yeni bir diktatör yapma

Instagram, terapist memleri, life coach’lar:

·       Hepimiz sürekli “yüksek frekans”, “pozitif vibe”, “gratitude” modunda olmalıymışız gibi bir baskı kuruyor.

·       Üzüntü, yas, öfke, sıkıntı: “düşük frekans”, “bloke enerji”.

Camus’ya göre mutluluk ile absürd farkındalığı birbirinden ayrılmaz:

·       İnsan, dünyanın saçmalığını görmesine rağmen, hatta tam da bu yüzden, küçük mutluluk anları bulur.

·       Bu mutluluk, sürekli gülümsemek değil; gerilimi görerek yaşamak.

Karşı cümle:

“Ben tam zamanlı mutluluk çalışanı değilim. Üzülmek, sıkılmak, öfkelenmek de hayatın parçası. Mutluluğu hedef değil, dürüst yaşamın yan etkisi yapacağım.”

6. “Kendine yet, kimseye ihtiyaç duyma” – Kapitalizmin en sevdiği ruh hali

Bu söylem kulağa özgürlük gibi geliyor:

·       “Kimseye muhtaç olma.”

·       “Kendi paran, kendi hayatın, kendi enerjin.”

Ama aynı zamanda:

·       Hakkın olan destekleri (sosyal devlet, bakım mekanizmaları, sendikalar, dayanışma ağları) talep etmeni engelliyor.

·       Seni mükemmel oto-yeterli birey fetişizmine bağlıyor: “Eğer birine ihtiyaç duyuyorsan, zayıfsın.”

Camus’nün başkaldırısı, yalnız kahramana değil; “ben isyan ediyorum, ama başkalarıyla birlikte” diyen insana alan açar.

Karşı cümle:

“Evet, kendi ayaklarımın üzerinde durmak istiyorum; ama bu, kimseye ihtiyaç duymayacağım anlamına gelmiyor. İhtiyaç duymak utanç değil, insan olmanın gerçeği.”

7. Alternatif: Absürdle Yüzleş, Küçük Başkaldırılar Yarat

New age paketinin ortak vaadi:

·       “Kafanı doğru ayarlarsan, dünya seni ödüllendirir.”

Camus’cu alternatif:

·       “Dünya seni ödüllendirmek zorunda değil. Ama sen, bu dünyada hâlâ etik, bilinçli ve sebatkâr bir şekilde yaşayabilirsin.”

Bu ne demek?

·       Acıyı, yalnızlığı, saçmalığı inkâr etmemek.

·       Ama “o zaman her şey anlamsız, boş ver” dememek.

·       Mikro başkaldırılarla (evde, işte, aşkta, bürokraside) kendine alan açmak.

·       Kendi arzunla, sınırlarınla, dayanışma ilişkilerinle tutarlı kalmaya çalışmak.

New age sana “yüksek frekanslı mükemmel hayat” satarken, bu bakış şunu diyor:

“Hayat bazen çok kötü. Bazen hiçbir şey düzelmiyor. Ama ben hâlâ yemeğimin tadını, arkadaşlarımla gülüşmeyi, iyi yazılmış bir cümleyi ve kendi attığım küçük ‘hayır’ları seviyorum. Bu da bir zafer.”